Yamaç Evler

Yamaç Evler, yamaca teraslanmış Roma kent evlerinden oluşan yapı adalarıdır; her biri, Romalıların insula dediği, baştan sona konutlarla dolu bir kent bloğudur¹. Ziyaretçilerin gezdiği blok 2 numaralı Yamaç Ev’dir⁵. 1 numaralı Yamaç Ev de benzer bir bloktur ama daha az korunmuştur; C. Lang-Auinger onu 1996 ve 2003’te iki ayrı ciltte yayımladı¹⁰.

2 numaralı Yamaç Ev’de yedi konut birimi var. Blok ilk yapıldığında altı evden oluşuyordu; her biri ortasında revaklı bir avlu (peristil) bulunan ve yamacın üç terasına yayılan bir konuttu⁴. Bu yüzden bazı anlatımlarda geçen “altı lüks konut” sayısı, bloğun son hâlini değil ilk düzenini yansıtır.

Evlerin altından geçen Kuretler Caddesi, Herakles Kapısı’ndan kütüphaneye inene kadar yaklaşık 20 metre alçalır¹¹. Aynı caddenin üzerinde Hadrianus Tapınağı yükselir¹²; cadde aşağıda Celsus Kütüphanesi’nin önünde son bulur¹³.

2 numaralı Yamaç Ev ilk olarak Augustus ve Tiberius dönemlerinde, MÖ 1. yüzyılın sonuyla MS 1. yüzyılın başı arasında, geç Helenistik yerleşim katmanlarının üzerine inşa edildi. İnşaat dolgusundan çıkan bir sikke, yapının MÖ 25’ten önceye gidemeyeceğini gösteriyor⁵. Evler ilk hâlleriyle de kalmadı: 6 numaralı konut, MS 120 dolaylarındaki ikinci ve 150 dolaylarındaki üçüncü yapı evresinde büyütüldü¹⁴.

Bloğu MS 3. yüzyılın üçüncü çeyreğinde bir deprem yıktı⁶. Avusturya Arkeoloji Enstitüsü (ÖAI) de yıkımı bu çeyrek yüzyıla tarihliyor; deprem Gallienus döneminde (253–268) kenti vurdu, ardından denizden gelen Got akınları yaşandı¹⁵. Felaketle birlikte sıkça anılan 262 yılı ise Roma dönemi bir kaynak olan Historia Augusta’ya dayanan geleneksel bir tarihtir¹⁵.

Evler bir daha zengin konutları olarak ayağa kaldırılmadı¹⁶. Yıkıntının bazı bölümleri sonraki dönemlerde atölye ve değirmen olarak kullanıldı⁶. Kentin bu sarsıntıdan sonraki yüzyılları Efes’in tarihi içinde ayrıca izleniyor.

Sahibinin kimliği en iyi bilinen ev 6 numaralı konuttur ve Dionysos rahibi Gaius Flavius Furius Aptus’a aitti. Aptus evini 2. yüzyılda mermer kaplı ziyafet salonlarıyla genişletti; kapılar onun evini 4 ve 7 numaralı konutlara bağlıyordu¹⁴.

Mermer kaplı büyük salon yaklaşık 178 m²’dir¹⁷, yani Celsus Kütüphanesi’nin okuma salonuyla aşağı yukarı aynı büyüklüktedir¹⁸.

2 numaralı Yamaç Ev, Roma İmparatorluğu’nun doğu yarısında 2. ve 3. yüzyıldan kalan en büyük duvar resmi topluluğunu barındıran yer olarak tanımlanıyor. Bunlara yüz kadar mozaik, 2 numaralı konuttaki cam mozaikler ve geniş mermer duvar kaplamaları eşlik ediyor¹⁹.

Kazılar 1960’larda Hermann Vetters yönetiminde başladı ve 1980’lere kadar sürdü⁷. Koruyucu çatı 1999–2000’de, kazı başkanı Friedrich Krinzinger döneminde yapıldı; ev o zamandan beri ziyaretçilere açık².

Efes 2015’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındığında²¹, (iii) numaralı ölçütün gerekçesinde 2 numaralı Yamaç Ev, Celsus Kütüphanesi, Hadrianus Tapınağı ve Serapeion’la birlikte adıyla anıldı⁸.

Evler üzerine ayrı bir bilimsel literatür oluştu. Avusturya’nın Forschungen in Ephesos dizisinde Yamaç Evler’e on cilt ayrılmış durumda: 4 numaralı konut (2005), 1 ve 2 numaralı konutlar (2010), 6 numaralı konut (2014) ve 7 numaralı konut (2016) üzerine monografiler ile fildişi eserler, duvar resimleri ve mozaikler üzerine ciltler bunların arasında²². Zaman zaman söz edilen “12 ciltlik” yayını mevcut liste doğrulamıyor²².

Yamaç Evler için ören yeri biletinin yanında ayrı bir bilet gerekiyor: Kültür ve Turizm Bakanlığı burayı ören yerinden ayrı fiyatlandırıyor ve 2027 tarifesini de şimdiden açıkladı³. Yabancı ziyaretçiler için ören yeriyle Yamaç Evler’i birlikte kapsayan, 72 saat geçerli kombine biletler de satılıyor²³. Yabancı ziyaretçilerin bilet ücretine dâhil olan sesli rehber hizmeti Yamaç Evler’de de var²⁴.

MüzeKart burada geçerli değil⁹; Bakanlığın 2027 tarifesi de kart sahiplerinden Yamaç Evler için ayrı bir ücret alınmasını öngörüyor³.

Bakanlığın MuseumPass satış sayfalarındaki haritalarda ise Yamaç Evler, kartın geçerli olduğu yerler arasında görünüyor²⁵. Haritada görünmesi kartın orada geçtiği anlamına gelmeyebilir; gişede sormak en garantisi.

Güncel ücretler, ziyaret saatleri ve 2027 değişiklikleri Efes Antik Kenti giriş ücreti ve ziyaret saatleri sayfasında tarihleriyle birlikte tutuluyor; Yamaç Evler’in ören yerindeki konumu ve gezi güzergâhı da Efes antik kenti rehberinin konusu.